सम्पूर्ण आमाहरु प्रति समर्पित लेख : आमा

बोम्जन गुरुङ
४ बैशाख, २०८३

विचार/अभिव्यक्ति - बोम्जन गुरुङ,

बुवाआमाको मायालाई मापन गर्ने कुनै साधन छैन । संसारमा सबैभन्दा ठूलो भगवान् को हुन् भन्ने प्रश्न उठेमा धेरैले मन्दिरको भगवान् सम्झन्छन् । तर वास्तवमा हाम्रो जीवनका साँचो भगवान् भनेका बुवा र आमा नै हुन् । मन्दिरको भगवान् पुज्नुहुन्छ कि पुज्नुहुन्न त्यो आफ्नो आस्था हो, आफ्नो विचार हो तर बुवाआमालाई सम्मान र माया गर्नु भने हरेक सन्तानको कर्तव्य हो । पहिला बुवा र आमालाई पुज्न र समस्यालाई बुझ्नु जरुरी छ । पुज्नु नै छ भने पहिला बुवा आमालाई पुज्नुस् अनि मात्र मन्दिरको भगवान् ।

“बुवा” र “आमा” यी दुई शब्द मिलेर बनेको चार अक्षरको भगवान् नै हाम्रो जीवनका वास्तविक भगवान् हुन् । भगवानका सबैभन्दा नजिकका साँचो प्रतिविम्व यदि कोही छन् भने ती माता र पिता नै हुन् । किनकि उहाँहरुले हामीलाई यो संसारमा ल्याएका छन्, हुर्काएका छन् र जीवनको बाटो देखाएका छन् । जीवनमा चार व्यक्तिसँग कहिल्यै विवाद गर्नु हुँदैन भन्ने भनाइ छ—मातापिता, गुरु, मूर्ख र पागल। हाम्रो जीवनमा सबैभन्दा ठूलो योगदान कसको छ भने त्यो बुवाआमाको छ । मातापिताले देखाएको मार्ग र गुरुले दिएको ज्ञान कहिल्यै गलत हुँदैन । त्यसैले हामीले उहाँहरुको मार्गदर्शनलाई सम्मान गर्दै अघि बढ्नुपर्छ ।

आउनुस् आज "आमा" शब्दको चर्चा , परिचर्चा र महत्वबारे बुझ्ने प्रयास गरौं । आमा यस्तो भगवान् हो नि यो संसारमा मर्ने हजार बाटाहरु छन् । मर्न त कोही झुण्डिएर मर्छन्, कोही विरामी परेर मर्छन्, कोही कालगतिले मर्छन् वा अनेक बाहनामा मर्छन् तर जन्मने यो धर्तीमा आउने भनेको एउटै माध्यम आमा हो । त्यसैले आमालाई खुब स्नेह गर्नु, खुब माया गर्नु र आमाको भावना बुझ्नु । अनि बल्ल भगवान् प्रसन्न हुन्छन् । आमा रोए त्यो घरको भगवान् कहिल्यै खुशी हुँदैन भनेर त्यसै भनिएको होइन ।

तपाईं जागिर गर्नुस्, दिनभरि ज्यामी काम गर्नुस्, ज्याला मजदुरी गर्नुस्, अफिसमा काम गर्नुस् साँझपख घर फर्किनुस्, आमाले बाबु आजको दिन कस्तो भयो ? त थाके होलास् है, खाजा खान आइज । ल छिटो आइज । भनेर बोलाइसकेपछि तपाईं आमाको छेउमा गएर खाजा खाँदा त्यो खाजामा पिज्जा, बर्गर र म:म नहोस् त्यो भुटेको मकै, खट्टे वा कोदो मकैको रोटी होस् । आमाले दिएको खाजा कुनै ठूला रेष्टुरेन्ट रिसोर्टमा खाएको भन्दा बढी भोक मेटाउँछ, मनमा सन्तुष्टि मिल्छ किनकि त्यहाँ आमाको प्रेम छ, ममता र स्नेह छ ।

अहिले के भन्छन् मान्छेहरु बुवा आमा मसँग बस्नुहुन्छ, बुवाआमालाई मैले पालेको छु । अरे यार हामीसँग बुवाआमालाई पाल्ने ल्याकत छ ? - छैन । बुवाआमासँग बसेको छु भन्नुमा गर्व गर्नुपर्छ । बुवाआमालाई मैले पालेको छु, राखेको छु भन्नु किमार्थ हुँदैन । बुवाआमाको ममता अगाडि तपाईं हाम्रो क्षमता केही पनि होइन । त्यसैले बुवाआमाको ममता र क्षमतामा कहिल्यै प्रश्न गर्नहुँदैन । बुवाआमालाई सम्मान र माया गर्नु हामी सन्ततीको सबैभन्दा ठूलो धर्म हो ।

अहिले कतिपय मानिसहरु आमा शब्द सुन्ने बितिक्कै निक्कै भावुक हुने गर्दछन् । कतिपयले जिउँदो हुँदा नै महत्व बुझ्छन् त कतिपयले परलोक गएपछि मात्रै महत्व बुझ्छन् । वास्तवमा "सँगै हुनेलाई भन्दा टाढा हुनेलाई र टाढा हुनेलाई भन्दा हुँदै नहुनेहरुलाई झनै महत्त्व हुने रहेछ -आमा । सायद यो समाजमा भोगाई र बुझाईको कुरा होला । आमासँगै हुँदा वा जीवितै भइराख्दाको भन्दा कयौं गुणा टाढा हुँदा वा यो संसारमा नहुँदाको क्षण फरक हुने पाईएको छ । तर नजिकबाट महसुस गर्ने सवालमा जोसँग आमाको अभाव छ नि त्यसैले बढी गर्ने गर्दछन् । आमालाई जति समय दिनुछ अहिल्यै-आजैबाट दिनुस् । किनकि भोली तपाईंसँग समय होला बुवाआमा नहोला र बुवाआमा भएको बेला तपाईंसँग समय छैन । त्यसैले जति सकिन्छ कुनै माध्यमबाट मिल्छ धेरै समय दिने गर्नुस् । भोली बुवाआमा नहुँदा तपाईसँग भएको समयको कुनै अर्थ रहँदैन ।

एउटा कथा जोडिहाल्छु - "आमाको ममता"

एउटा परिवार थियो । घरमा एउटी विधवा आमा र उनको एउटा मात्र छोरा- त्यो पनि बिरामी । छोरा सानो हुँदा नै बुवाको मृत्यु भयो । त्यसपछि त्यो आमाको सम्पूर्ण संसार नै त्यो बिरामी छोरा बन्यो । आमाले जेनतेन गरेर एउटा सहयोगी (नोकरानी) समेत राखेकी थिइन् । त्यसपछि ती आमाले श्रीमान बितेपछि त्यही विरामी छोराको मुख हेर्दै भविष्यमा साहराको आशामा छोराभित्र आफ्नो बाँच्ने आधार देखेर ती विधवा आमाले छोरोलाई पालिन् , सुस्त मनोस्थितीको छोरो थियो । आफुले लगाएको गर-गहना बेचिन् । जिल्ला अस्पतालमा उपचार गराइन् -अहँ बीसको उन्नाइस भएन ।

छोरो कहिलेकाँही जिद्धी गरेर भन्थ्यो “आमा, मलाई चन्द्रमा चाहियो।” आमाले डब्बामा पानी राखेर त्यसमा देखिएको चन्द्रमालाई देखाउँदै भन्थिन् — “हेर बाबु, चन्द्रमा यही हो।” कहिलेकाँही टिभीमा कसैलाई देखेर छोरो मेरो “बाबा” भन्न खोज्थ्यो। बोली प्रष्ट हुन्नथ्यो । तर आमाले बुझ्थिन् र भन्थिन् —

“त्यो त बाबा होइनन्, गुरुजी हुनुहुन्छ ।” आमाले कहिल्यै झर्को मानिनन् । भनाईको तात्पर्य तोते तोते बोली, बोली नफड्किएको त्यो माथि सुस्त मनोस्थितिको त्यो बच्चा बोल्दा पनि आमाले मनको कुरा बुझेकी थिइन् । किनकि त्यो छोरो नै उनको सम्पूर्ण जीवन थियो ।

त्यसपछि उपचार गराउने असल ठूलो मान्छे बनाउने रहर आमालाई थियो नि त त्यसपछि छोरोलाई भएभरका जग्गा-जमीन सबै बेचेर उपचारको लागि काठमाण्डौ ल्याइन् । आमाले निरन्तर उपचार गरिन्, हेरचाह गरिन् । विस्तारै छोरो निको हुँदै आयो । पढाईन्, हुर्काईन् । छोरोले एसएलसी पास गर्यो । त्यो दिन आमाको जीवनकै सबैभन्दा ठूलो खुशीको दिन थियो ।

आमा छोरालाई उच्च शिक्षाको लागि काठमाडौँ पठाइन् । छोरा पढ्यो, ठूलो मान्छे बन्यो । राम्रो जागिर गर्यो । पछि व्यापार सुरु गर्यो र ठूलो सहरको सफल व्यवसायी समेत बन्यो ।

तर उता गाउँमा आमा भने बुढेसकालसँगै बिरामी हुँदै गइन् । उनलाई दिनदिनै छोराको चिन्ता लाग्थ्यो । “मेरो छोरा कस्तो होला ? के गर्दै होला ?” छोरोको सुर्ताले आमा एकदमै पीडाबोध गर्न थालिन् ।

आमालाई अझै विरामीले थला पर्दै गएपछि सँगै रहेकी सहयोगी (नोकरानी) थिईन् उनले फोन गर्दै भनिन् - “मालिक, आमालाई सञ्चो छैन, धेरै गाह्रो भएको छ । घरमा आउनुपर्यो।”

छोराले उत्तर दियो — “मलाई फुर्सद छैन। म बिजनेसमा व्यस्त छु । के भएको हो ?” नोकरानीले भनिन् —“तीन चार दिन भयो, आमाले खाना खानुभएको छैन।” त्यसपछि छोराले सहरबाट चार जना डाक्टरको टोली उपचारको गाउँ पठाइदियो । डाक्टरहरूले जाँच गर्दा भने —“आमालाई कुनै ठूलो रोग छैन। तर उहाँले खाना खानुहुन्न।” डाक्टरले छोरालाई फोन गरेर भने — “खाना नै नखाएपछि हामीले कसरी उपचार गर्ने ?”

त्यसपछि छोरो रिसाउँदै गाउँ आयो । आमामाथि रीस पोख्यो

आमा थरथर थरथर हात कमाउँदै बोल्न खोज्यो, बोली बुझिदैन । छोरो फेरि झर्किन्छ - "के बोल्छिन् यिनी ? मैले त केही पनि बुझ्दिन । खाना खाउँ भन्दा नखाने डाक्टरले रोग छैन भन्छ भएको हो के ?" छोरो आमामाथि करायो । “के बोल्छिन् यिनी ? मैले त केही बुझ्दिन। खाना खाँदिनन्, डाक्टरले रोग छैन भन्छन् । आखिर भएको के हो ?” त्यही बेला छेउमा बसेकी नोकरानी आँसु झार्दै भनिन् —“मालिक, सानोमा तपाईं बोल्न सक्नुहुन्नथ्यो । बोली लड्बडाउँथ्यो । तर तपाईंको आमाले तपाईंको मनको कुरा बुझ्नुहुन्थ्यो । तपाईंलाई माया गर्नुभयो, उपचार गर्नुभयो । तर आज आमा बोल्न सक्नुहुन्न। बोली लड्बडाएको छ । तर तपाईंले उहाँको मनको कुरा बुझ्न सक्नुभएन । ”नोकरानीले फेरि भनिन् —“आमा यही भन्नुहुन्छ —"बाबु, मसँग बस् न । तैंले ख्वाएको खाना खाएँ भने अलि बाँच्छु जस्तो लाग्छ । तर म अब धेरै दिन बाँच्दिन ।" यो सुनेपछि छोरो भक्कानियो । आँसु झार्दै खाना लिएर आमाको ओछ्यानमा पुग्यो ।

“आमा, आँ गर्नु न… म तपाईंलाई खाना खुवाउँछु । मैले तपाईंको मनको कुरा बुझ्न सकिन । मलाई माफ गरिदिनुस् ।”

तर आमा मुख खोल्न सकिनन् । छोरोले जसोतसो मुख मिलाएर खाना खुवायो । तर आमा खाना चपाउन सकिनन् । खाना त्यतिकै मुखमा रह्यो । केहीबेरपछि छोरोले आमालाई उठाउन खोज्यो । तर आमा हातबाट फुत्किएर भुइँमा ढलिन् । त्यतिबेला मात्र थाहा भयो — आमा त प्राण त्याग गरिसक्नुभएको रहेछ । त्यसपछि छोरो रोयो, करायो । “आमा, एक गाँस खाना खानु न। म अब तपाईंको साथमै बस्छु । जीवनभर सेवा गर्छु ।” तर अब समय बितिसकेको थियो । आमा साथमा थिइनन् ।

जब आमा रहिनन् - उ रोयो, करायो । आमा खाना खानुन भन्दै चिच्यायो । एक गाँस खाना खानु न, तपाईंसँग बस्छु, जीवन भर सेवा गर्छु भनेर पीडामा छट्पटायो । अब त्यसपछिको समय के समय जतिबेला आमा साथ छैन । आज बेलैमा सन्तानले आमाको ममता नबुझदिदाँ, मनको कुरा नबुझ्दा, आमालाई समय नदिँदा हरेक घरमा यस्तै यस्तै समस्या छ । यहाँ कथाले भन्न खोजेको कुरा सकिन्छ भने हामीले आमालाई बेलैमा माया, हेरचाह र समय दिनुपर्छ । त्यसैले जति सकिन्छ आमालाई समय दिनुहोस् । माया दिनुहोस् र उत्तिकै हेरचाह पनि । आमा सधैं हाम्रो साथमा रहँदैनन् ।

त्यसैले जति सकिन्छ —

उहाँहरूलाई माया दिनुहोस्,

समय दिनुहोस्,

हेरचाह गर्नुहोस् ।

किनकि एकदिन यस्तो समय आउन सक्छ —

जब तपाईं रोइरहनुहुन्छ,

तर सुन्ने आमा तपाईंको साथमा हुनुहुन्न ।

जुन काखमा राखेर आमाबाबाले हामीलाई हुर्काए, रातभर निद्रा त्यागेर हाम्रो सास गने, त्यही काख आज उनीहरूका लागि किन टाढा बन्दैछ ? आज हामी भन्छौं—फुर्सद छैन, जागिर छ, काम छ… तर कहिल्यै सम्झियौं कि, हाम्रो एक मुस्कानका लागि आमाले आफ्ना सपनाहरू त्यागिन्, बाबाले आफ्ना पीडाहरू लुकाएर हाम्रो भविष्य बनाइदिए । समय फेरिन्छ, अवस्था बदलिन्छ…

तर बुढ्यौलीमा आमाबाबालाई चाहिने भनेको धन होइन,

सन्तानको साथ, मायाको स्पर्श र केही पलको न्यानोपन मात्र हो ।

अहिले त परदेशमा सन्तान यहाँ घरदेशमा तड्पिनुपरेको छ । चार दिनसम्म आइसमा राख्नुपरेको छ । सन्तान कतिबेला आउँछन् भनेर लासले सन्तान कुर्नुपरेको अवस्था छ । त्यसैले बुढेसकाल लाग्यो भने केही समय असर सेवा गर्नुहोस्, समय दिनुहोस् । हामीले सानोमा कति हेरचाह पायौं कति प्यार पायौं । भनिन्छ नी जीवनमा दुईपटक केटाकेटीपन आउँछ-सानोमा र बुढेकालमा । सानोमा पनि केटाकेटी कति कचकचे हुन्छन् नी बुढेसकालमा बुढेसकालमा पनि त्यो भएन यो भएन, त्यो चाहियो यो चाहियो । बुढेसकालमा भनेको हामीलाई झर्को लाग्ने सानोमा भन्दा सबै पुर्याईदिने हुन्छ । यो त्यो ल्याइदिनुस यसो त्यसो गर्दिनुस् । आवश्यकता परिपूर्ति नगर्दा किन जन्म दियौं, मलाई मार्दिनुस् न भन्यौं होला पनि । तर त्यस्तै गरेर जब दाँत फाल्छन् बाबाआमाले यस्तो भएन उस्तो भएन भन्यो भने हामी उल्टै कराउँछौ, जाईलाग्छौं । हुँदा हुँदा कचकच गर्यो भनेर बाबाआमालाई वृद्धाश्रमसम्मको यात्रा तय गर्न पनि पछि पर्दैनौं हामी ।

त्यसैले आमा जीवित हुन्जेल उहाँसँग गर्नुपर्ने कुराहरूः

१. कुनै एक दिन धेरै तस्बिर र भिडियोहरू सँगै खिच्नुहोस्, यी क्षणहरू कुनै दिन तपाईंका लागि सबैभन्दा बहुमूल्य सम्पत्ति बन्नेछन् ।

२. घरको काम सँगै गर्नुहोस्ः सरसफाइ, बगैंचाको काम वा सरसामान मिलाउने जस्ता काम सँगै गर्दा रमाइलो हुनुका साथै सम्बन्ध पनि बलियो हुन्छ ।

३. उहाँका लागि कुनै विचारशील उपहार किन्नुहोस् वा बनाउनुहोस्ः एउटा चिठी, हातले बनाएको उपहार, वा उहाँले वर्षोंदेखि चाहेको कुनै कुरा उपहार दिनुहोस् ।

४. उहाँका सपनाहरूको बारेमा सोध्नुहोस्ः उहाँले आफ्नो परिवारका लागि आफ्ना धेरै सपनाहरू त्याग गर्नुभएको हुन्छ, उहाँलाई सम्झाउनुहोस् कि अझै पनि ढिलो भएको छैन ।

५. उहाँसँग कुनै एउटा परम्परा सुरु गर्नुहोस्ः हप्तामा एक पटक सँगै चिया पिउने, महिनामा एक पटक फिल्म हेर्ने, वा वर्षमा ए पटक कतै घुम्न जाने-यस्ता कुराहरू सधैं यादगार रहन्छन् ।

६. उहाँसँग यात्रा गर्नुहोस्ः उहाँलाई यस्तो ठाउँमा लैजानुहोस् जहाँ जाने उहाँको सधैंको सपना थियो, एउटा छोटो सप्ताहन्तको यात्राले पनि उहाँका लागि ठूलो अर्थ राख्न सक्छ ।

७. आमा एक मात्र हुनुहुन्छः उहाँ जीवित हुन्जेल उहाँको राम्रोसँग हेरचाह गर्नुहोस् ।